Konferencja prasowa PJN - program edukacyjny

Pomysł Rady Szkoły jest bardzo ciekawy i wart zastosowania, chociaż przy tak dużej ilości placówek oświatowych i stosunkowo nielicznej kadrze Wydziału Edukacji, będzie trudny do zrealizowania.
Kluczową jednak sprawą jest kwestia powiązania finansowania oświaty z jakością edukacji. Pełne wprowadzenie bonu oświatowego (częściowo już to funkcjonuje - tak jest dzielona subwencja oświatowa w skali kraju i tak w niektórych miastach (np. Sosnowcu) przydzielane są środki na płace - przyniosłaby obecnie negatywne rezultaty.Z kilu powodów.
Szkoły mają różne możliwości pozyskiwania pieniędzy od osób prywatnych. Łatwiej to zrobić placówce położonej w centrum miasta niż na jego peryferiach. Na dodatek pozyskanie środków unijnych czy ministerialnych oprócz wkładu własnego wymaga też wstępnego kosztownego przygotowania wniosku na co żadna placówka z własnych środków pozwolić by sobie nie mogła.
Szkoły mają zaplecze. Przy niektórych są baseny, przy innych hale sportowe, boiska ze sztucznej nawierzchni, lepsze lub gorsze jest wyposażenie w sprzęt komputerowy. To bardzo często efekt zapadających teraz i w przeszłości w sposób arbitralny, niekiedy w wyniku nacisków lobbystycznych, decyzji władz samorządowych. Tym samym już na wejściu są szkoły bardziej i mniej atrakcyjne, mające większe i mniejsze atuty i możliwości pozyskiwania pieniędzy zewnętrznych. Zresztą jeżeli chodzi o baseny to konieczność ponoszenia przez szkołę pełnych kosztów ich utrzymania byłaby prawdiwym dopustem bożym, który szybko spowodowałby bankructwo placówki. Dlatego też ewentualne wprowadzenie bonu musiałoby być ograniczone tylko do kwestii płacowych z wyłączeniem pozostałych.
W ciągu ostatnich kilkunastu lat nastąpił ogromny wzrost poziomu formalnego wykształcenia Polaków. I jednocześnie ogromny spadek poziomu wykształcenia. Powodów jest wiele. Młodzież ma obecnie o wiele mniej czasu na tak przyziemne sprawy jak nauka. Złodzieje czasu - puby, galerie, komórki, internet - powodują, że na odrobienie lekcji, o dodatkowej lekturze nie wspominając, czasu już nie starcza. Zdanie matury w porównaniu chociażby z moimi czasami to pestka. Ja musiałem zdawać dwa pięciogodzinne egzaminy pisemne i cztery ustne. Teraz wystarczy uzyskać 30% ze stosunkowo prostych testów z języka polskiego, matematyki i języka obcego w części pisemnej oraz 6 punktów z języka polskiego i obcego w części ustnej. A mimo tego dla wielu jest to bariera nie do przeskoczenia. Dla przeciętnie inteligentnych nie stanowi to jednak większej trudności. A ponieważ najczęściej do niczego więcej się one nie przydają, to po co się wysilać? Teoretycznie rzecz biorąc wysiłek powinien być położony na naukę tych przedmiotów, które zdawane dodatkowo decydują o przyjęciu na studia wyższe. Kiedyś było to niesłychanie ważne, ponieważ niepowodzenie groziło poborem do wojska albo koniecznością rezygnacji ze zdobycia wyższego wykształcenia. Teraz czekają z otwartymi rękami niepubliczne szkoły wyższe. Kiedyś stawiały jeszcze jakieś wymagania. Teraz taka polityka dla większości oznaczałaby bankructwo. Oczywiście jest grupa uczelni publicznych i niepublicznych, które starają się trzymać poziom, ale i one coraz częściej muszą się liczyć z realiami życia. Walka o ucznia zresztą się zaostrza, ponieważ pogłębia się niż demograficzny. A to nie sprzyja śrubowaniu jakości. Pewnym wyjątkiem są uczelnie medyczne. Ogromny koszt kształcenia powoduje, że brak medycznych uczelni niepublicznych, a wysokie zarobki lekarzy przyciągają sporo chętnych. Ale to w zasadzie wyjątek, który potwierdza regułę. Wprowadzenie bonu niczego nie zmieni. W obecnych warunkach konkurencja wygrywa nie jakością edukacji, a łatwością ukończenia studiów. Im więcej studentów tym więcej pieniędzy, a ilość nie przechodzi w jakość.
Od wielu lat cały system edukacyjny nastawiony jest na przepychanie uczniów z klasy do klasy. Nabrało to zresztą tempa w ostatnich latach. W szkołach średnich w tym roku po raz pierwszy można było mieć dwie poprawki (wcześniej konieczna była zgoda Rady Pedagogicznej), a nawet zdać do następnej klasy z jedną oceną niedostateczną (po wyrażeniu zgody przez Radę). Kuriozum tej kretyńskiej decyzji MEN-u polega na tym, że promocje uzyskują zarówno ci uczniowie, którzy przez całe wakacje kuli żeby zaliczyć poprawkę i niekiedy wielkim wysiłkiem osiągnęli sukces, jak i ci, którzy uznali że to strata czasu i poprawkę oblali. To prawdziwa "szkoła życia" zafundowana przez MEN-owskich urzędasów. Rada Pedagogiczna może się oczywiście sprzeciwić, ale wtedy jak w banku bedzie miała kontrolę z kuratorium, która na mur beton znajdzie jakieś formalne uchybienia. Kto zresztą lubi kontrole? Dlatego dla świętego spokoju przepycha się największych nieuków wychodząc z założenia, że im szybciej opuszczą szkołę, tym lepiej. To system wymusza takie zachowanie i nikt nie powinien od nauczycieli wymagać herozimu. Tacy upierdliwcy i dziwacy, którzy starają się bardziej odpowiedzialnie podchodzić do swoich obowiązków nie są zresztą dobrze widziani. Po co psuć tak miłą i bezproblemową atmosferę? Przecież życie i tak jest wystarczająco stresogenne. W zasadzie powinni być badani psychiatrycznie, bo chyba coś z nimi nie tak. Do tego dochodzą rodzice, którzy w 90% bronią swoich dzieci jak niepodległości działając tym samym w dłuższej perspektywie na ich szkodę.
To co dzieje się w Polsce nie jest tylko naszą specyfiką. Idziemy drogą, która od wielu lat podąża Europa. Efekty widać było chociażby miesiąc temu w Londynie i innych angielskich miastach. Przegrywamy cywilizacyjny wyścig już nie tylko z Japończykami, ale z Chińczykami, Hindusami i mieszkańcami krajów południowo-wschodniej Azji. Ale bal na Titanicu trwa, a wprowadzenie bonu edukacyjnego nie uratuje tonącego okrętu.
I jeszcze krótko o podręcznikach. Konkurencja jest wtedy kiedy decyzję podejmuje ten kto płaci mając pełną informację o produktach. W przypadku podręczników jest inaczej. Decyzję podejmuje nauczyciel, który nie jest w stanie w pełni porównać ze sobą wszystkich podręczników, a płacą rodzice. Możliwość wyboru stwarza zresztą ogromne komplikacje. Zmiana miejsca zamieszkania w ciągu roku, a przecież mobilność Polaków wzrasta, skutkuje konecznością zakupu nowego kompletu podręczników. Młodsze rodzeństwo nie może być pewne, że wykorzysta podręczniki po bracie czy siostrze. Ceny podręczników wzrastają z powodu kosztów promocji i mniejszych nakładów (nauczyciel rzadko bierze pod uwage cenę, bo przecież nie on płaci). A podręcznik i tak rzadko jest idealny.

Dziękuję Karolowi Winiarskiemu za podjęcie merytorycznej polemiki do przedstawionych propozycji programowych i względnie pozytywną ocenę części z nich. Odniosę się zatem wyłącznie do kwestii, które częściowo krytykujesz, z nadzieją, że przedstawione argumenty chociaż częściowo uznasz za przekonujące.

1. Zwiększenie wpływu rodziców na szkołę osobiście widziałbym w postaci przekształcenia Rad Rodziców w ciała na kształt Rad Społecznych Szpitali, w których zasiadaliby prócz rodziców także przedstawiciele organu prowadzącego i kuratorium oświaty. Takie „Rady Szkoły” mogłyby moim zdaniem otrzymać nawet większe uprawnienia niż obecne Rady Społeczne placówek służby zdrowia.

2. Zgadzam się, że głównym wyznacznikiem jakości szkoły powinien być przyrost wartości edukacyjnych, a nie sam efekt końcowy. Uważam wszak, że już samo postawienie tej kwestii do oceny społecznej da pozytywny impuls. Jeśli do tego dołożymy konieczność przedstawienia programu naprawczego i jego realizacji – sądzę, że ma to szansę przynieść kolejny postęp.

3. Będę się upierał z dwóch powodów. Po pierwsze uważam, że niesłusznie rozciągasz zjawiska ze szkolnictwa wyższego, a częściowo ze szkół średnich na podstawówki i gimnazja. W przypadku tego wcześniejszego etapu edukacji nie liczy się papierek, tylko rzeczywista wiedza i umiejętności. Tutaj konkurencja powinna przynieść wprost pozytywne rezultaty. Po drugie – wydaje mi się, że jesteśmy na etapie przejściowym, o czym mówią zresztą sami zainteresowani (czyli kierujący placówkami edukacyjnymi), a co w jakiejś mierze mam też czasami okazję obserwować zarówno w Polsce jak i za granicą. Otóż przez pewien okres czasu rzeczywiście szkoły, uczniowie i rynek pracy akceptują naukę i „papierek” dowolnej szkoły. Za chwilę jednak (już ma to zresztą miejsce) rynek edukacji – również na szczeblu wyższym – wejdzie (wchodzi) w fazę większej dojrzałości, gdzie prócz uprawnień do nadawania tytułów coraz bardziej zaczyna liczyć się też jakość procesu kształcenia i jego efektów oraz marka danej placówki edukacyjnej. W Polsce szkoły nie wykorzystują jak dotąd potencjału rynkowego, który jest ich immanentną cechą. Mam na myśli wykorzystanie szkoły jako formy „budowy pomnika” dla fundatora. W zalążku są u nas takie inicjatywy, jak np. w Staszicu fundowanie stypendium. Na świecie – zwłaszcza w USA, fundatorzy wznoszą całe obiekty uniwersytecki czy szkolnne, zapewniają utrzymanie tych szkół, łożą na realizacje gigantycznych programów stypendialnych, traktując to jako budowę osobistego pomnika. W jakiejś mierze wydaje mi się, że można mówić w ten sposób o sosnowieckim Humanitasie. Na początku ilość przeważa nad jakością. Z czasem te proporcje powinny, nie tylko moim zdaniem, się odwrócić.

5. Monopol, o ile nie jest naturalny – a na podręczniki takim nie jest - zawsze jest złym rozwiązaniem.

9. Zgadzam się z tym, że postaw patriotycznych trudno uczyć w klasie. Jako sposób widziałbym tutaj otwarcie szkół dla organizacji typu harcerskiego, turystycznego czy sportowego. Można też wiele osiągnąć wprowadzając odpowiednie treści i działy do programu kształcenia i przygotowywania do zawodu nauczyciela.

10. Przekażę sugestię o celowości uzwględnienia uwag i doświadczeń płynących z lekcji religii w szkołach dla rozważenia i ustosunkowania się PJN w swoim programie edukacyjnym również w tej kwestii. Sądzę, że wszystkim zainteresowanym stronom: Społeczeństwu, Kościołowi i Państwu zależy w tej kwestii na tym aby kształtowanie postaw moralnych było skuteczne i tworzyło środowisko sprzyjające godnej i szczęśliwej koegzystencji jednostek w społeczeństwie. Pozdrawiam, KH