Dzisiaj jest: piątek, 18 maja 2012 r.   Imieniny: Feliksa i Aleksandry
Informacje o mieście > Dzielnice

Jęzor

W roku 1590 mysłowiczanie męli zboże w młynie należącym do wsi Niwki (tzw. Stara Niwka). Niwki żyły sobie wtedy po południowej stronie Białej Przemszy, tu gdzie dziś jest Jęzor, by z początkiem XVII w. przenieść się na drugi brzeg. W 1690 r. właścicielem młyna był Mateusz Sośnierz, zwany Jęzorem. Młyn poległ w czasie wojen napoleońskich, ale przydomek młynarza zapamiętano, bo gdy na początku XIX w. w tym miejscu powstała osada, nadano jej nazwę Jęzor. W okresie rozbiorów Ziemie na południe od Białej Przemszy przywłaszczyła sobie Austria, a następnie Austro - Węgry, na północ od rzeki panoszyli się Rosjanie (w latach 1797-1807 Prusacy), tak więc Niwkę i Jęzor przedzielała przez 120 lat rzeka - granica. Koryto rzeki znajdowało się jednak niżej (patrząc na mapę) niż obecnie. Dziś tak płynąca Przemsza przedzielałoby Jęzor.

Na początku XX w. w Jęzorze był zajazd Michała Bestera.

W marcu 1905 r. rozpoczęła tutaj działalność szkoła ludowa nauczająca w języku polskim. Pierwszy budynek, nieistniejący już dziś, w którym mieściła się szkoła. znajdował się na tzw. łąkach (pomiędzy dzisiejszym Jęzorem, a Wysokim Brzegiem). Druga z kolei siedziba szkoły to niewielki budynek stojący do dziś przy drodze do Jaworzna. Gdy Jęzor został w 1953 r. przyłączony do Sosnowca, to Szkoła Podstawowa nr 7 w Jaworznie, stała się Szkołą Podstawową nr 21 w Sosnowcu.

W 1956 r. przystąpiono do budowy nowej szkoły; jej uroczyste otwarcie miało miejsce 27 stycznia 1960 r.; nadano wtedy szkole imię Marcina Kasprzaka. W 2004 r. szkoła wróciła do imienia Władysława Jagiełły. Przed Jagiełłą, do 1925 r. patronem był Tadeusz Kościuszko.

W 1912 r. w Jęzorze powstał teatr amatorski, działały tu także chór i czytelnia. Po odzyskaniu niepodległości osada związana była administracyjnie z Krakowem i Jaworznem, ale na co dzień związana była z Niwką. Działał tu Robotniczy Klub Sportowy Biała Przemsza, był tu posterunek policji. W 1928 r. przez Jęzor przejeżdżał prezydent Mościcki. W 1931 r. Jęzor liczył 3,5 tys. mieszkańców , żyjących na 130 ha. W latach 1936-1938 Zarząd Gminny w Niwce starał się bezskutecznie o odłączenie od Jaworzna Jęzora i włączenie go do mającego powstać miasta Modrzejów (Gminy Niwka). Dopiero 12 września 1953 r., gdy włączano do Sosnowca gminę Niwka z gromadami: Dańdówką, Bobrkiem i Borem, nie zapomniano, na szczęście, o osiedlu Jęzor.

Dziś trudno w to uwierzyć, że Jęzor był kiedyś dzielnicą górniczą. Pracowało tu kilka kopalni upadowych i jedna odkrywkowa, gdyż węgiel zalegał tu tuż pod ziemią (upadowa to pochyły chodnik spełniający funkcję transportową, tak jak szyb w kopalni głębinowej).

Kopalnie te przynależały do jaworznickiej kopalni "Komuna Paryska" ("Jan Kanty") i były to:
- "Brzęczkowice" uruchomiona w 1970 r.,
- "Jęzor II" uruchomiona w 1958 r.; w 1964 r. połączona z "Jęzorem VI",
- "Jęzor IV" uruchomiona w 1958 r.; w 1964 r. połączona z upadową "Zdzicha",
- "Jęzor V" uruchomiona w 1960 r.; zlikwidowana w 1970 r.,
- "Jęzor VI" uruchomiona w 1965 r.; zlikwidowana w 1970 r.
Kopalnia odkrywkowa pracowała krótko też pod nazwą "Jęzor V"; uruchomiona w 1959 r., zlikwidowana w 1961 r.

Największym zakładem pracy na Jęzorze było w latach powojennych Przedsiębiorstwo Robót Kolejowo - Budowlanych przy ul. Orląt Lwowskich 126 (wcześniej ul. Dąbrowska, później ul. Jaroszyńskiego). Dziś w miejscu tego zakładu stoi hipermarket.

Większą część Jęzora zajmują lasy, przebiega tędy linia kolejowa Kraków - Katowice z nieczynną już stacją osobową, droga Cieszyn - Łódź, w pobliżu jest też autostrada Katowice - Kraków. Stacja osobowa powstała w drugiej połowie lat 20. do obsługi pracowników pobliskiej kopalni piasku. Stacja towarowa ma nadal duże znaczenie, zwłaszcza dla kolei piaskowych.
Janusz Lewanda

powrotpowrót

reklama
reklama