Dzisiaj jest: wtorek, 6 stycznia 2009 r.   Imieniny: Kacpra i Melchiora Baltazara
Informacje o mieście > Dzielnice

Klimontów

W 1228 r. książę opolski Kazimierz nadał palatynowi Klemensowi (Klimontowi, Klimuntowi) Czeladź i Zagórze. Najprawdopodobniej to właśnie Klemens na podzagórskich polach założył wieś Klimuntów. Od 1342 r. właścicielem Klimontowa był Marek z Goszyc, od 1361 r. Otton z Pilczy (Pilicy), od 1379 r. Piotr Szafraniec, a po nim wieś należała do Wisława i Piotra Mysławskich.

Po kilku jeszcze zmianach własnościowych Klimuntowa, w XV w. kupił wieś król Kazimierz Jagiellończyk i włączył ją do dóbr będzińskich. W 1502 r. król Aleksander Jagiellończyk podarował wieś marszałkowi nadwornemu Stanisławowi Jarockiemu. Kolejnymi znanymi właścicielami Klimontowa byli: Jakub Broniowski oraz Jakub, Konstanty i Michał Gosławscy. Po Gosławskich, właścicielami Klimontowa w XVIII i XIX w. byli Mieroszewscy, a po nich od 1847 r. Jacek Siemieński (1826-1872), który w 1864 r. sprzedał majątek Gustawowi von Kramście. Spadkobiercy von Kramsty odstąpili go w 1886 r. przyszłemu Towarzystwu Kopalń i Zakładów Hutniczych Sosnowieckich. Od 1793 r. wieś znajdowała się w zaborze pruskim; od 1807 r. w Księstwie Warszawskim; od 1815 r. w Królestwie Polskim.

Klimontów należał do parafii mysłowickiej do 1826 r., do czasu powstania parafii w Niwce, która objęła: Zagórze, Klimontów, Dańdówkę, Porąbkę, Sielec i Modrzejów. W 1720 r. założono w Klimontowie cmentarz.

W 1848 r. otwarto kościół w Zagórzu, a w 1852 r. ustanowiono parafię zagórską z kościołem filialnym w Niwce; w ten sposób Klimontów należał do kościoła w Niwce i parafii zagórskiej.

Niewiele brakowało, a kościół parafialny zamiast w Zagórzu, stanąłby w Klimontowie, ale zdecydowało bliskie położenie Zagórza względem rozwijającej się Dąbrowy.

Na przełomie wieków osiedliło się w Klimontowie kilka rodzin żydowskich - Żydzi otwierali sklepy, świadczyli usługi, warzyli piwo. Browar istniał w Klimontowie dużo wcześniej; tzw. źródełko to jego ujęcie wodne. Zachowały się w tym rejonie zdziczałe uprawy chmielu.

Wg Wykazu Zakładów Przemysłowych Królestwa Polskiego z 1879 r., na terenie powiatu będzińskiego pracowały 4 browary, w tym browar w Klimontowie.
Wzmianka z r. 1888 mówi, że browar w Klimontowie produkuje piwo o nazwie: dubeltowe i zwyczajne.
W I dekadzie XX w. browar strawił pożar, ale w spisie browarów Królestwa Polskiego z 1912 figuruje jako Browar Klimontów powiat będziński.

Do powiatu będzińskiego Klimontów należał od 1867 r.

W 1898 r. spółka francuska (przyszłe Towarzystwo Kopalń i Zakładów Hutniczych Sosnowieckich) przystąpiła do budowy kopalni "Barbara" z szybami "Władysław" i "Jan". Kopalnia początkowo, do 1908 r., należała do kopalni "Jerzy" w Niwce, później pracowała jako kopalnia "Klimontów". W 1913 r. uruchomiono kopalnię "Klimontów II", a kopalnię "Klimontów" nazwano "Klimontów I".

Podczas I wojny światowej Klimontów wraz z gminą Zagórze znajdował się pod okupacją austriacką. W 1925 r. Klimontów liczył 6.576 mieszkańców, w 1931 r. - 6.122, w 1941 r. - 7.276, a w 1948 r. - 5.185.

Od 1919 r. osada należała do województwa kieleckiego. W tym samym roku wybuchła epidemia "czerwonki", a dwa lata później "hiszpanki".

W 1929 r. rozpoczęła działalność Publiczna Szkoła Powszechna im. Juliusza Słowackiego; w PRL Szkoła Podstawowa Nr 1 ; (poprzedni budynek szkolny zawalił się w 1925 r.) od 1975 r. Szk. Podst. Nr 25 w Sosnowcu, chociaż dla wielu klimontowian pozostała na zawsze "jedynką".

Na początku lat 30. poprowadzono wodociąg z Maczek.

Głośny w 1933 r. w całej Polsce strajk okupacyjny i głodowy w obronie zatapianej przez francuskich właścicieli kopalni "Klimontów I" zakończył się klęską; "Klimontów II" zamknięto trzy lata wcześniej.; osadę ogarnęło bezrobocie i głód; pojawiły się biedaszyby.

W 1938 r. biskup częstochowski utworzył tu ekspozyturę parafii zagórskiej, administrowaną przez ks. Czesław Drożdża do 1941 r. , w latach 1941-1945 administratorem był ks. Brunon Magott.

W wojnie domowej w Hiszpanii zginął dowódca kompanii XIII Brygady Międzynarodowej, działacz komunistyczny - Jan Gacek, ur. w 1902 r. w Klimontowie.

1 czerwca 1939 roku uruchomiono linię autobusową Sosnowiec - Klimontów - Kazimierz - Maczki.

4 września 1939 r. Niemcy po wkroczeniu do Klimontowa rozstrzelali 9 osób, w tym 4 za rzekomą pomoc udzieloną obsłudze polowego lotniska. (płaski teren przy cmentarzu pekińskim wykorzystywany był sporadycznie przed wojną jako lotnisko; przed wrześniem zainstalowano tu 3 samoloty zwiadowcze 2 pułku lotniczego z Krakowa).

Osada znalazła się w granicach III Rzeszy. Powstał ruch oporu: "Orzeł Biały", Milicja Ludowa PPS -WRN, Gwardia Ludowa PPS, Gwardia i (później) Armia Ludowa PPR.

W 1941 r. Niemcy (koncern "Preussag") uruchomili kopalnie pod nazwą "Bismarck I" ("Klimontów II") oraz "Bismarck II" ("Klimontów I") i rozpoczęli rabunkową eksploatację węgla.

W 1943 r. klimontowscy Żydzi zostali przewiezieni do getta na Środuli, skąd wywieziono ich do Oświęcimia.

W 1944 r. Niemcy, rękami Klimontowian, zbudowali linię okopów i rów przeciwczołgowy. Podczas wyzwalania osady w styczniu 1945 r. zginęło 48 żołnierzy radzieckich, których wspólna mogiła znajduje się na cmentarzu.

W latach 1945-1950 r. kopalnia "Klimontów" była połączona z kopalnią "Mortimer" w Zagórzu i pracowała pod nazwą "Klimontów - Mortimer". Później kopalnia usamodzielniła się, z tym, że szyb "Jadwiga" ("Klimontów II") pozostał przy "Mortimerze", a później został włączony do kopalni "Porąbka".

Od 1945 r. do 1954 r. Klimontów był gromadą, następnie osiedlem.

W latach 1947-1950 powstało osiedle domków "fińskich". W 1948 r. Klimontów liczył 5. 185 mieszkańców (w 1941r .- 7. 276).

W 1949 r. Klub Sportowy "Zryw" zmienił nazwę na Koło Sportowe "Górnik" Klimontów; w 1965 r. w "Górniku" Klimontów powstała sekcja kolarska, która osiągnęła znaczne sukcesy, a istniała do 1990 r. W 1967 r. otwarto stadion; 5 lat później zbudowano przy nim pawilon sportowy.

W 1952 r. zburzono zabudowania dworu (dworek, czworaki, obora, chlew, stajnia, powozownia, spichlerz, owczarnia) Mieroszewskich z pocz. XIX w.; ocalała kapliczka dworska z 1746 r., znajdująca się w Parku im. Wandy Malczewskiej (1822-1896); w parku są 2 drzewa pomniki przyrody: wierzba biała i grab pospolity.

W 1952 r. linia tramwajowa połączyła osiedle z Sosnowcem, w 1959 r. z Porąbką, a rok później z Kazimierzem.

W 1954 r. powołano Osiedlową Radę Narodową, a jej pierwszym i jedynym przewodniczącym był Stefan Służałek (do 1966 roku).
Klimontów w oparciu o kopalnię zaczął zmieniać oblicze.

W 1958 r. ustanowiono parafię św. Andrzeja Boboli; w latach 1958-1961 proboszcz ks. Mieczysław Skurczyński postawił murowany kościół p.w. Chrystusa Króla, na wzór dotychczasowego drewnianego kościółka, zbudowanego na "Górce" podczas okupacji hitlerowskiej.

W 1960 r. na osiedlu domków fińskich rozpoczęła pracę Szkoła Podstawowa Nr 2 im. Janka Krasickiego; "tysiąclatka" została zbudowana wysiłkiem całej społeczności Klimontowa z górnikami na czele; od 1975 r. była to Szkoła Podstawowa nr 31 im. Jana Kochanowskiego w Sosnowcu; "była", bo w 2004 r. uległa likwidacji.

W tym samym, bogatym dla Klimontowa roku 1960, w centrum osiedla, oddano do użytku Dom Kultury, w którym znalazły się: sala kinowa na 430 miejsc, biblioteka, czytelnia, pomieszczenia dla sekcji chóralnej, muzycznej i artystycznej oraz bufet; w maju 1992 r. DK zaprzestał działalności.

W latach 60., a zwłaszcza 70. rozwijało się budownictwo mieszkaniowe, powstały też pawilony handlowe.

W 1963 r. uruchomiono Szpital Dziecięcy Reumatologiczny; w 1995 r. Rada Miejska podjęła uchwałę o połączeniu sosnowieckich szpitali dziecięcych w Miejski Zespolony Szpital Dziecięcy Nr 4 z siedzibą przy ulicy Gabrieli Zapolskiej w Klimontowie; wkrótce powstała koncepcja utworzenia Centrum Pediatrii; dziś im. Jana Pawła II.

Z dniem 1 stycznia 1967 r. osiedle uzyskało status miasta. Na przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej powołano Bolesława Stoszka (do 1975 r.).
Powstał herb miasta przedstawiający półpostać białego orła piastowskiego na czerwonym tle oraz białą sylwetkę szybu kopalnianego z czarnym kołem wyciągowym na czarnym i zielonym tle.

Otwarto stadion, a cztery lata później pawilon sportowy.

1 lipca 1975 r. Klimontów stał się dzielnicą Sosnowca.
Kopalnia rozpoczyna budowę domów zakładowych przy ulicach Kraszewskiego i Makuszyńskiego; przy ulicach Gwiezdnej, 11 Listopada i Zielonogórskiej powstaje osiedle spółdzielcze.

W 1970 r. otwarto ośrodek rekreacyjny kop. "Klimontów" - "Balaton".

W latach 1972-1974 ukazywał się miesięcznik "Klimontowiak".

W 1974 r. kopalnię "Klimontów" połączono z kopalnią "Mortimer - Porąbka" w Zagórzu w kop. "Czerwone Zagłębie", w 1989 r. zmieniono nazwę kopalni na "Porąbka - Klimontów"; 31 grudnia 1995 r. kopalnia zakończyła wydobycie węgla po trwającej 5 lat agonii. Wraz z kopalnią zamiera działalność Dom Kultury i ośrodka sportowego.

W styczniu 1985 roku powołana została druga parafia klimontowska p.w. NMP Różańcowej; w latach 1988-1996 na polach klimontowskich zbudowano kościół. Właśnie tutaj, przy ul. Gwiezdnej, 14 czerwca 1999 r., społeczność Zagłębia gościła Jana Pawła II.

W 1989 r. rozpoczęła działalność Szkoła Podstawowa Nr 46 przy ul. Gwiezdnej; budowę szkoły zakończono w 1991 r.

W 1990 r. powołano do życia V Liceum Ogólnokształcące z siedzibą przy ul. Górniczej; od 2000 r. przy ul. Gwiezdnej.

Od 1991 r. w dzielnicy funkcjonuje Ośrodek Opiekuńczy dla Bezdomnych.

W 1992 r. otwarto Zasadniczą Szkołę Zawodową i Szkołę Przysposobienia do pracy zawodowej; w roku następnym otwarto Liceum Zawodowe i wszystkie te szkoły włączono w Zespół Szkół Zawodowych.

W 1994 r., po 45 latach działalności, zamknięto Zasadniczą Szkołę Górniczą.

W 1998 r. otwarto Miejski Ośrodek Opieki i Profilaktyki Dziecka i Rodziny z Problemem Alkoholowym, który daje schronienie i wsparcie ofiarom przemocy domowej.

W 2004 r. zmarł Karol Rodek, ur. w 1927 r. w Klimontowie, badacz dziejów Klimontowa, dyplomata.

W 2005 r. zmarł ks. prałat Piotr Miklasiński, ur. w 1928 r. w Klimontowie, proboszcz w Zawierciu.

Na obszarze dzielnicy znajdujemy stare, zapominane już nazwy osiedli: Browar (nazwa od istniejącego od XVIII w. browaru, pierwotna nazwa - Podbrowarze) , Rabka (w pobliżu ul. Gacka), Górka (wzniesienie + 295 m npm.).
Janusz Lewanda

powrotpowrót

mapa
Zwyczaje kolędnicze w Zagłębiu Dąbrowskim

Grupy kolędników z gwiazdą obchodziły domy jeszcze w latach 60. i 70. ubiegłego stulecia. więcej

świąteczny wystrój na wystawie „Izba Zagłębiowska” w Muzeum Zagłębia w Będzinie / zdj. Bartosz Gawlik Zagłębiowskie Boże Narodzenie

Zgodnie z tradycją 24 grudnia należy wcześnie wstać, nie wolno nic pożyczać, aby razem z pożyczoną rzeczą nie wydać szczęścia z domu. więcej

Św. Mikołaj, lata 80. XX wieku / zdj. z arch. aut. Zagłębiowski Święty Mikołaj

Mięliśmy także, przejściowo, Dziadka Mroza w towarzystwie Śnieżynki, mającego zastąpić Mikołaja - biskupa. Dziadek Mróz jednak nie „zadomowił się” u nas. więcej