Dzisiaj jest: wtorek, 6 stycznia 2009 r.   Imieniny: Kacpra i Melchiora Baltazara
Informacje o mieście > Dzielnice

Maczki

Pierwsza nazwa osady - Macki, pochodzi od osiadłej tutaj w XVIII w. rodziny Macków. Także w XVIII w. powstał przysiółek tej osady - Cieśle, zamieszkały przez ludzi trudniących się zrazu wyrębem lasu, a później ciesielką w okolicznych kopalniach i warsztatach kolejowych w Maczkach (wtedy już w Granicy). Od macierzystej wsi Porąbka przysiółek oddzielony był lasem - pozostałością po Puszczy Pakosznickiej. Las oddziela i dziś te osiedla.

Gwałtowny rozwój rolno - rybackiego przysiółka rozpoczął się w 1848 r., gdy 1 kwietnia dotarł tutaj, Drogą Żelazną Warszawsko - Wiedeńską, pierwszy pociąg. Brzegi Białej Przemszy (prawy - Rosja, a lewy - Austria) połączył wspaniały, siedemdziesięciometrowy most, pod którym przepływająca wartko rzeka, prezentuje się niezwykle imponująco. Jest to najpiękniejszy obraz, jaki można zobaczyć w Sosnowcu.

Rozpoczęła się wówczas wieloletnia budowa dużego kompleksu zabudowań - potężnego (230 m długości) dworca wg projektu Enrico Marconiego, oddanego do użytku w 1857 r. oraz parowozowni i komory celnej. Powstała osada dla kolejarzy i straży granicznej, koszary dla wojska i żandarmerii, remiza strażacka, hotel (1856), poczta i cerkiew św. Aleksandra (zbudowana ok.1855 r., wyburzona ok. 1956 r.), biura spedycyjne. Konsekwencją tych przemian była zmiana nazwy osady na Granica. W 1857 r. przy stacji postawiono kapliczkę, przy której mszę św. odprawiał ksiądz dojeżdżający do Granicy z parafialnego Zagórza. Podczas powstania styczniowego 1863 r. powstańcy na pewien czas zajęli bez walki osadę, gdyż wojsko rosyjskie wycofało się do Modrzejowa.

W 1884 r. do Granicy dotarła druga linia kolejowa - szerokotorowa Droga Żelazna Iwanogrodzko (Dęblińsko) - Dąbrowska; to dla jej obsługi powstał tzw. młodszy dworzec z parowozownią. Od tej chwili na peronach w Granicy zegary wskazywały dwa czasy - warszawski i petersburski. Gdzieś w tym czasie Granicę odwiedził pisarz Adolf Dygasiński (1839 - 1902), o czym można dowiedzieć się z opowiadania "Liczne przygody krótkiej podróży". W 1886 r. Maria Mikulińska założyła i prowadziła 4 - klasową szkołę powszechną dla dzieci kolejarskich.

W 1892 r. rozpoczęto, a w następnym zakończono budowę kościoła filialnego parafii zagórskiej pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego i Apostołów Piotra i Pawła. Wielce zasłużyli się przy budowie zawiadowca stacji i jego pomocnik - Adam Dziewulski i Jan Gawroński. 5 lat później zbudowano plebanię. W 1928 r. kościół wzbogacił się o chór, w 1930 r. o dzwonnicę stalową, wykonaną w miejscowej szkole rzemieślniczej.

Podczas rewolucji 1905 roku kolejarze i mieszkańcy, podobnie jak w całym Zagłębiu, wyszli na ulice osady.

W 1907 r. założono w Starych Maczkach cmentarz, do którego w 1914 r. włączono sąsiedni cmentarz prawosławny, pozbawiony opieki po opuszczeniu przez Rosjan Granicy po wybuchu wojny. Przed 1914 r. Granicę zamieszkiwało 5 tys. ludzi. Wojna przyniosła poważne zniszczenia w osadzie, likwidację granicy między zaborcami i tym samym spadek znaczenia osady, jako ważnego węzła komunikacyjnego. Wysadzenie przez Moskali w powietrze granicznego mostu spowodowało popękanie witraży w miejscowym kościele.

Przed 1915 r. zbudowano leśniczówkę; dziś Leśnictwo Maczki obejmuje obszar ok. 1000 ha i podlega Nadleśnictwu Siewierz. W latach 1921 - 1923 w Cieślach eksploatowano kopalnię "Leszek" A. Ostrowskiego, a w latach 1920 - 1924 kopalnię "Joanna" S. Karcha, od 1922 r. pod nazwą "Telmut", od nazwy spółki będącej właścicielem kopalni.

Po 1918 r. przestaje obowiązywać dotychczasowa nazwa osady; przejściowo używa się nazwy Uroczysko, a od 1925 r. obowiązuje nazwa Maczki.

W 1919 r. w neorenesansowym budynku niepotrzebnej już komory celnej powstało Gimnazjum Realne, a w 1925 r. w jego miejsce Prywatne Męskie Gimnazjum Mechaniczne Towarzystwa Szkoły Rzemieślniczo - Przemysłowej, przemianowane w 1935 r. na Szkołę Rzemieślniczo - Przemysłową. W Gimnazjum przedmiotów ścisłych uczył, mieszkający w Kazimierzu w latach 1926-1933, pisarz Leon Kruczkowski (1900-1962). Szkoła nauczyła w dwóch specjalnościach: stolarstwo i ślusarstwo; w najlepszych latach miała nawet 300 uczniów. Działalność szkoły zakończyła II wojna światowa; po wojnie w tym samym miejscu istniało Państwowe Gimnazjum Mechaniczne, przemianowane w 1951 r. na Zasadnicza Szkołę Metalową, od 1974 r. Zespół Szkół Zawodowych.

1 czerwca 1924 roku biskup kielecki ustanowił parafię, w skład której weszły: Maczki, Ostrowy Górnicze, Feliks, Stare Maczki, Cieśle, Piernikarnia i Wągródek. Pierwszym proboszczem był ks. Bolesław Stradowski.

W 1929 r. rozpoczęto, a w 1937 r. zakończono budowę Państwowych Zakładów Wodociągowych na Górnym Śląsku, które od 1931 r. zaopatrywały w wodę Sosnowiec. W 1932 r. w kolonii Cieśle zawiązano Ochotniczą Straż Pożarną istniejącą do dziś. W następnym roku Maczki odłączono od Porąbki, 1 czerwca 1939 roku uruchomiono linię autobusową Sosnowiec - Klimontów - Porąbka - Kazimierz - Niemce - Maczki.

Maczki do 1950 r. należały do gminy olkusko-siewierskiej; następnie gromada Maczki należała do gminy Kazimierz, a wioski: Cieśle i Stare Maczki należały do gminy Sławków. W 1955 r. Maczki z wioskami Cieśle i Stare Maczki utworzyły gromadę, a od 1958 r. były osiedlem w powiecie będzińskim. 1 stycznia 1973 r. osiedle wraz z Porąbką, która utraciła prawa miejskie, zostało włączone do miasta Kazimierz Górniczy, które z kolei od 1 lipca 1975 r. włączono do Sosnowca. W 1976 r. prawną opieką konserwatorską objęto zabytkowy kompleks budynków dawnego węzła granicznego oraz koszary i systemy torowisk. Jest to mało skuteczna metoda ratowania zabytków, więc zabytkowy kompleks niszczeje w zastraszającym tempie. W 1997 r. zakończył działalność Ośrodek Szkolenia Kolejarzy.

Piękną kartę w nowej historii Maczek zapisuje od lat Klub Osiedlowy "Maczki", dziś Miejski Klub "Maczki". Z Maczkami związane są stare osiedla (przysiółki): Cieśle, Stare Maczki, Palestyna (zamieszkiwana była przez Żydów, dziś ul. Spacerowa), Węgroda (ul. Kolonia Wągródka), Wodociągi.
Janusz Lewanda

powrotpowrót

mapa
Zwyczaje kolędnicze w Zagłębiu Dąbrowskim

Grupy kolędników z gwiazdą obchodziły domy jeszcze w latach 60. i 70. ubiegłego stulecia. więcej

świąteczny wystrój na wystawie „Izba Zagłębiowska” w Muzeum Zagłębia w Będzinie / zdj. Bartosz Gawlik Zagłębiowskie Boże Narodzenie

Zgodnie z tradycją 24 grudnia należy wcześnie wstać, nie wolno nic pożyczać, aby razem z pożyczoną rzeczą nie wydać szczęścia z domu. więcej

Św. Mikołaj, lata 80. XX wieku / zdj. z arch. aut. Zagłębiowski Święty Mikołaj

Mięliśmy także, przejściowo, Dziadka Mroza w towarzystwie Śnieżynki, mającego zastąpić Mikołaja - biskupa. Dziadek Mróz jednak nie „zadomowił się” u nas. więcej