Wg dokumentu z 1645 r. była niewielką osadą karczmarską, należącą do majątku zagórskiego. W latach 60. XIX w. Środula stała się własnością Christiana Gustawa von Kramsty (który osadę z folwarkiem oddał w dzierzawę Wilhelmowi Meyerholdowi), w 1883 r. Gwarectwa von Kramsty, a od 1890 r. Towarzystwa Sosnowieckiego. Pod koniec XIX w. powstała Środula Dolna (dziś Piotrkowska, Sokolska z przyległymi ulicami) i Środula Górna, obie zabudowane chaotycznie z dostępnego tutaj kamienia wapiennego. Przy granicy z Będzinem (w pobliżu elektrowni) powstała fabryka chemiczna należąca do spółki Ottomann & Co., tzw. "octownia".

W 1915 r. Niemcy włączyli Środulę do Sosnowca. Po I wojnie światowej nowa dzielnica rozwijała się już bardziej planowo; wytyczono ulice i nadano im nazwy największych polskich pisarzy (ulice równoleżnikowe) i artystów plastyków (malarzy i rzeżbiarzy - ulice południkowe) Od listopada do marca 1943 r. przesiedlono do utworzonego tutaj centralnego getta (oraz mniejszych gett na Starym Sosnowcu i w Modrzejowie) ludność zydowską Sosnowwca. Mniejsze getta zlikwidowano w maju, a latem 1943 r. Niemcy przystąpili do likwidacji getta na Środuli. Od 1 do 6 sierpnia wywieziono stąd około 10 tysięcy Żydów. Ostatni transport sosnowieckich Żydów wyruszył do Oświęcimia w styczniu 1944 r.; w Sosnowcu pozostali w ukryciu nieliczni Żydzi.

W czerwcu 1995 r. Rada Miejska nazwała plac przy ul. Norwida imieniem Bolesława i Józefa Kożuchów - bohaterów getta.

W 1957 r. z parafii zagórskiej wydzielono nową parafię p. w. Podwyższenia Krzyża Świętego; w 1980 r. parafię objęli sercanie; w 1989 r. odbyło się poświęcenie dolnego kościoła, a dwa lata później kościoła górnego.

W latach 70. i 80. ub. w. wyburzono prawie całą starą zabudowę i w jej miejscu powstała nowa dzielnica, z nowoczesnym drogowym układem komunikacyjnym. W latach 1980-1982 Środula otrzymała połączenie tramwajowe z Zagórzem i centrum miasta.

W latach 1991-1993 urządzano tu park, w którym usypano stok narciarski. Na przełomie wieków w dzielnicy uruchomiono kilka hipermarketów.

Przy cmentarzu zagórskim usytuowana jest kolonia Zuzanna. Związane "od zawsze" ze Środulą Małe Zagórze (rejon ulicy o tej samej nazwie) zostało, po zbudowaniu nowego układu komunikacyjnego, "włączone" do Zagórza.